Thursday, October 12, 2017

Columbian exchange & horse in the Americas

well, from the northern Europe of the Bronze Age lets jump to Anno Domini 1492, as today is Columbus Day/Fiesta Nacional de Espana / el Dia de la Raza  etc,  thus  another anniversary of the beginning of our modern Americas.

Incidentally, on this day we, the horse people, celebrate or should celebrate the return of equus caballus to the Americas - obviously the date is general, as the horses did not arrive AD 1492, but begun arriving with the Colon's (Columbus) second voyage of conquest and settlement  and so on, in la Hispanola(1493), Cuba(1494) and later continuing onto the mainland with the entradas.
I want to signal the new thread in my blogging - that is the Age of La Conquista (Conquest), Colonial Spanish empire and the horse in the Americas.
Slowly, probably very slowly but surely, for I really enjoy studying this period of the horse history.

We are blessed with abundant primary sources for this period, and later secondary works, and nowadays in the Age of Internet many previously inaccessible article and books can be read directly in one's computer.
I hope to corral for us all some interesting equestrian histories and art, including some of my own., to begin with this thread, I would like to bring to your attention the person of a conquistador, cavalryman and later a lay priest Juan de Castellanos who wrote and later published his epic and very long poem - Elegias de varones ilustres de Indias,; in there de Castellanos put the following verses as allegedly spoken by some conquistador companions during la entrada of Gonzalo Jimenez de Quesada and the conquest of Nueva Granada (Colombia), crude words spoken upon a desperate victory over some brave native warriors in or near the valley of Opon:
[fragment can be easily translated via google translate]
Tierra buena, tierra buena,
Tierra que hara fin a nuestra pena.
Tierra de oro, tierra bastecida
Tierra para hacer perpetua casa.
Tierra con abundacia de comida,
Tierra de grandes pueblos, tierra rasa,
Tierra donde se ve gente vestida
Tierra de bendicion, clara y serena,
Tierra que hara fin a nuestra pena.
[1857 edition, p. 309-10, can be read or downloaded from]
Monument to Pizarro and his horse in Lima, Peru
For the victorious Spanish conquistadors the conquered land would be the land of prosperity and wealth, and so would the Americas prove themselves to be the greatest land for the horses.
But first the horses would replenish and grow abundant in the Caribbean pastures, before really making for the continent with the conquistadors. we could say that the American horses were born in the Caribbean in the early XVI century.
I have been watching the Spanish Kingdom (Spain) troubled internal conflicts taking place in their autonomous regions, especially in Catalonia (but Pais Vasco is not far behind nor is Galicia etc).

Tuesday, October 10, 2017


Salvete omnes,
the battlefield in the Tollense river valley in north-eastern Germany ( Polabian Pomerania or  the lands of the bellicose Polabian warriors) - middle to late Bronze Age. - amazing discovery of the oldest known European battlefield.
Speaking about the civilization perspective then it can be said that the battlefield comes from the period  after the end of the Unetice Culture (especially in Greater Poland & Silesia), the closure of the Tumulus Culture ,  the early Urnfield Culture, and the beginning of the Lusatian Culture in Central Europe, while in the south there took place the Trojan War and the Sea People invasions, and the subsequent collapse of the Bronze Age great civilizations of Greece and Anatolia, hence roughly from the XIII century B.C.. Also, interesting aspect of this time period and archeological perspective is the existence of the tin, copper and especially  the amber trade (the Amber Road - good map here) between the Mediterranean civilizations and the south shores of the Baltic Sea, that had been developed during the Unetice Culture and would last until the Middle Ages.
The Trojan-Baltic angle has been explored as a hypothesis by Felice Vinci in his book The Baltic Origins of Homer's Epic Tales. ( eg . audio recording of a discussion Felice Vinci & William Mullen here)

some English language articles:
Slaughter at the bridge: Uncovering a colossal Bronze Age battle - Andrew Curry, Science Magazine. - there is a very odd 'reconstruction' of the 3 warriors in this article.
 A Bronze Age battlefield? Weapons and trauma in the Tollense Valley, north-eastern Germany by Thomas Terberger et al. - from academia. (also here)
Bronze Age tin rings from the Tollense valley in northeastern Germany by Oliver Mecking et al. - from academia.

 Blog article including an interesting and quite animated discussion - Old European Culture blog.
Even this article from Deutsche Welle (in English).
A German documentary  Schatzsucher in Mecklenburg Vorpommern - there is footage from the actual excavations.
audio - an interview with Andrew Curry, Science Magazine.
 Also, in Warfare in Northern Europe Before the Romans: Evidence from Archaeology by Julie Rosemary Wileman there is a chapter on the warfare in the Middle to Late Bronze Age in Northern Europe.

Sunday, October 1, 2017

Landscape with Tournament and Hunters - Jan van Scorel

Salvete Omnes,
 again we shall stay for a bit in the Age of Renaissance, although what it truly means nowadays or whether there was any renaissance in the late medieval & early modern Christian Europe I have been having second and third thoughts for years.
Ad rem,  the XVI century artists left us with a plethora of horse-related images, and one of the images I would like to point your attention to is this lovely large piece by a Romanist Dutch painter Jan van Scorel who painted his large panel using oils, and the artwork can been presently located at the collection of the Chicago Art Institute.
The painting, aside from the its high artistic value and most likely fantasy, imaginary landscape,  contains lots of interesting historic information on the north-western European costume, horses, horse tack and customs.
Horses appear to have been schooled in airs, ridden with curb-bits, long reins and long stirrups. There are no particular colors within the horses shown, and no horse appears to be of a Frisian conformation.. at least the way I see it.

the work is dated to AD 1519-20 (Reformation is being born within the Holy Roman Empire), which was the era of developing gunpowder arms,  landsknecht and arquebus infantry, but also the era of flamboyant tournaments, parades and schooling of horses according to written manuals and master ecuyers instructions.
So here we have a town's fair perhaps saint George or saint Hubert (patron of chase & hunters), with a tournament taking place and town populace present in their finery.
lancers in tournament armor  on fine caparisoned horses, with attendants in their finery typical costumes of the Northern and Central Europe of these times

mounted musicians
on the right there is a horseman moving away from the tournament with his sweetheart riding behind his saddle seated on the rump of his mount, image that would be shown often in the Dutch art in the coming centuries

in the foreground town ladies in their fashionable costume next to some lowly horsemen

hunting activity contained in the title of this piece, and its apparently hunting the wild boar on horseback with a short heavy spear (boar spear?) and sight hounds, is given  just a glimpse and very little detail, sort of a view through a looking glass.


Saturday, September 30, 2017

Kodeks Baltazara Behema - Behem Codex

I would like to point your attention to this Polish codex of AD 1505, when the Krakow (Carcovia, Cracow) City Notary Baltazar Behem made a gift to this royal city council in a form of a handwritten codex he wrote himself on parchment, with 27 miniatures he had commissioned an unknown Master of the Behem Codex (looking a bit similar to the Hieronymus Bosch style) to paint.

Behem's own writing and painted illuminations
I 'corralled' several images associated with horses - blacksmiths, saddle makers, bridle-makers ets, also weapons, and perhaps an early image off a hussar, this being a soldier with a white plume on his high hat looking like a Serbian mercenary or a royal Tatar?

on the right a saddle makers guild with a typical saddle

and a saddle tree
blacksmith and a horse in treatment covered with a very interesting horse blanket

saddled horse, riding costume and the bridle-maker guild artisan

Kolebka or well-to-do traveling wagon of the XVI c., presenting the carriage and wheelwright guilds(dueling here quite viciously with clubs)

on the left an early hussar or a royal Tatar carrying a bow, amidst the bowyer guild artisans and their patrons

among the weapons shown in this shop there are sabers- szable - in their early form

Gothic armor still popular in the Crown of the Polish Kingdom
Burghers as royal city militia

the entire digitalized Behem Codex can be had from the Jagiellonian Library
 A saddler from Poland Marcin Ruda has been recreating medieval and early modern European saddles, but also many historic Western (American) saddles etc.  

Wednesday, September 27, 2017

Kuba Pokojski - Kircholm

Salvete omnes,
gościnnie dziś na blogu, w rocznice sławetnej batalii kircholmskiej (27 IX 1605)
imć pan Jakub Pokojski, praktyk prawa via własna kancelaria, rekonstruktor wojskowości staropolskiej, szermierz w Signum Polonicum, autor min ważnej pracy o bitwie pod Tczewem:

Z okazji 412 rocznicy bitwy zapraszam do przeczytania mojego artykułu o bitwie pod Kircholmem:)
„Bardziej się temu zwycięstwu potomne wieku dziwować, aniżeli wierzyć będą”
Jakub Sobieski, ojciec Jana III Sobieskiego
Kircholm. Miejsce wiecznej chwały oręża polsko-litewskiego. Miejsce wiecznej chwały husarii. Jan Karol Chodkiewicz – legendarny wódz. Bitwa nazywana Małymi Kannami, wykładana w amerykańskiej akademii wojskowej West Point jako przykład mistrzowskiego manewru kawalerii. Bitwa ta, wraz z późniejszą o 5 lat bitwą pod Kłuszynem i nie mniej legendarnym wodzem, Stanisławem Żółkiewskim stanowią symbol potęgi i skuteczności wojsk Rzeczpospolitej Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, które mimo wielokrotnej przewagi liczebnej przeciwnika, zwyciężały zarówno żołnierzy Zachodu, jak i wojowników Wschodu. Pamiętając również o bitwie pod Chocimiem w 1621 roku, gdzie 7 września husaria pokonała w jednej szarży 15(!)–krotnie liczniejszych Turków rycerzom Rzeczpospolitej należy również przyznać prymat nad wojownikami Południa. O chwale tamtych dni nie można zapominać. Szczególnie teraz, w związku ze 412 rocznicą wiktorii kircholmskiej.
Ale jak doszło do tej bitwy i jaki był jej przebieg? O tym mówi niniejszy tekst.
Wojna o Inflanty, podczas której stoczono bitwę pod Kircholmem wpisuje się w wielki konflikt o dominium maris baltici, władzę nad basenem morza bałtyckiego. Kiedy w listopadzie 1592 zmarł król Szwecji Jan III Waza, droga do tronu stanęła otworem przed Zygmuntem III, jego synem, będącym już władcą Rzeczpospolitej. Został on koronowany na króla Szwecji w lutym 1594 roku. Następnie Zygmunt III wrócił do Polski, pozostawiając zarządzanie państwem radzie państwa ze swoim stryjem Karolem Sudermańskim na czele. Ażeby utrzymać władzę, Zygmunt III Waza musiał wyruszyć na zbrojną wyprawę, która jednak nie zakończyła się sukcesem (układ w Linkoping 1598). W 1599 roku Riksdag zdetronizował Zygmunta III i powołał na tron jego małoletniego syna Władysława, a w 1600 ustanowił królem Szwecji Karola Sudermańskiego. W odpowiedzi na to Zygmunt III Waza, realizując zresztą postanowienia pacta conventa, przyłączył Estonię do Rzeczpospolitej. Rozpoczęła się wojna.
Wojska szwedzkie, które w sierpniu 1600 roku przybyły do Inflant, uderzyły na Parnawę i Dorpat. Dowódca polski, Jerzy Farensbach, nie miał sił na powstrzymanie naporu Szwedów. Udało mu się jedynie 29 października pod Karksi rozbić wydzielony oddział wroga dowodzony przez naturalnego syna Karola IX Sudermańskiego – Karla Karlsona Gyllehielma. Ofensywa szwedzka trwała jednak dalej. Skandynawowie do marca 1601 zajęli większość Inflant. Sytuacji nie poprawiło wspaniałe zwycięstwo Macieja Dembińskiego odniesione 7 stycznia 1601 roku pod Kiesią. Mimo zaskoczenia liczące 750 żołnierzy oddziały Rzeczpospolitej odparły i zniszczyły trzytysięczny korpus szwedzki Hansa Bengtssona. Siły polskie poniosły niewielkie straty (ok. 10 zabitych), podczas gdy Szwedzi – druzgocące (2000 zabitych). W czerwcu 1601 roku broniący się ostatkiem sił zamek Kokenhausen oblegali Szwedzi. Krzysztof Radziwiłł „Piorun” przybył pod miasto, by zmusić Szwedów do kapitulacji. Dwudziestego trzeciego czerwca 1601 nadeszła z odsieczą armia pod dowództwem Karla Karlsona Gyllehielma. W bitwie pod Kokenhausen liczące 3000 ludzi wojska Rzeczpospolitej rozbiły 4900 Szwedów, tracąc 80 zabitych, podczas gdy Skandynawowie stracili 2000 zabitych. Klęska ta nie powstrzymała jednak Karola IX od prób zdobycia Diamentu i Rygi pod koniec lata 1601 (mimo polskiego zwycięstwa pod Rauną 6 lipca). Dopiero wieści o nadciągającej armii Rzeczpospolitej skłoniły go do powrotu do Szwecji po posiłki. Zarówno pod Kiesią, jak i Ergle (2 czerwca 1601 roku) oraz Kokenhausen kawaleria szwedzka nie wytrzymywała uderzenia husarii, przewaga polska w polu była przygniatająca. W starciach z zachodnią sztuką wojenną „anachroniczna” armia polska wykazywała swoją wyższość.
Na jesieni 1601 roku zaczęła się metodyczna kampania oblężnicza pod dowództwem Jana Zamoyskiego. W ciężkich warunkach atmosferycznych wojska polskie zdobywały utracone wcześniej twierdze i miasta. W grudniu odbito Wolmar, w maju 1602 Fellin, we wrześniu Biały Kamień. Był to już ostatni tak duży sukces tej kampanii. Ale strona polska nie tylko oblegała miasta, stoczyła też wiele zwycięskich potyczek (Ergene 6 listopada 1601, Poltsaama 1 marca 1602, Tartu 27 marca 1602, duże starcie Stanisława Żółkiewskiego z generałem Reinholdem Arnepem pod Rewlem 30 czerwca 1602). Karol IX uchylał się jednak od walnej bitwy. Przebieg tej kampanii wskazuje, że mimo trudności i braków materiałowych przewagę miała strona polska. Po zdobyciu Białego Kamienia wojna zamarła z powodu obustronnego wyczerpania oraz nadchodzących słot jesiennych.
Dowództwo w Inflantach przejął Jan Karol Chodkiewicz. Kampania 1603 roku nie obfitowała w większe starcia, ponieważ obie strony zbierały siły. Dysponując skromnymi siłami, hetman zmusił w kwietniu 1603 do kapitulacji Dorpat. Oprócz tego wojska polskie odniosły kilka lokalnych sukcesów, rozbijając niewielkie oddziały szwedzkie (dwukrotnie pod Rakwere – 5 marca i 3 czerwca oraz pod Starą Parnawą 12 czerwca).
Rok 1604 przyniósł szwedzką ofensywę Arvida Erikssona Stalarma w kierunku Białego Kamienia. Jan Karol Chodkiewicz, chcąc ratować miasto, zdecydował się stoczyć bitwę polową. Dwudziestego piątego września 1604 liczące 2300 żołnierzy wojska Rzeczpospolitej rozbiły 6000-7000 Szwedów. Mimo zastosowania nowego szyku – w szachownicę – Szwedzi nie wytrzymali potężnych szarż husarii i ulegli Chodkiewiczowi. Stracili ok. 3000 ludzi, podczas gdy Litwini – zaledwie 81. Znaczne opóźnienia w wypłacie zaległego żołdu spowodowały zawiązanie przez wojsko konfederacji . Powstała sytuacja uniemożliwiła Rzeczpospolitej wyprowadzenie ofensywy.
Nadszedł pamiętny rok 1605.
11 sierpnia 1605 Fryderyk Mansfeld wylądował z 4 tysiącami Szwedów u ujścia Dźwiny i rozpoczął, jak się okazało, ostatecznie nieudane oblężenie Diamentu. Na wieść o tym, hetman wielki litewski Jan Karol Chodkiewicz obozujący pod Dorpatem (230 km od Rygi, która była głównym celem Szwedów w tej kampanii) ruszył z 3400 ludźmi ku Rydze. Gdy dotarł do Wolmaru, otrzymał wiadomość, że od Rewla odległego o 240 km idzie Anders Lenartsson z 5 tysiącami żołnierzy. By nie dopuścić do połączenia wroga, który i tak pojedynczo był liczniejszy od jego wojska, ruszył na nowego przeciwnika i w okolicach Fikemojzy przeciął mu drogę. Jednakże Szwedzi walki nie przyjęli, mimo przewagi liczebnej cofnęli się w błota i ufortyfikowali, jedynie toczyli liczne harce, zresztą bardzo korzystne dla wojsk polsko-litewskich (podobno miało paść aż 200 Szwedów). Szwedzi odskoczyli od sił hetmana i pomaszerowali ku Parnawie, gdzie wylądował trzeci korpus szwedzki pod dowództwem króla Karola IX Sudermańskiego liczący 5 tysięcy ludzi. Skandynawowie połączyli się i pomaszerowali nadmorskim traktem ku Rydze. Po osłonięciu Felina, Jan Karol Chodkiewicz poprzez Wolmar, w którym znalazł się 16 września, ruszył równolegle do Szwedów, obserwując ich ruchy. Gdy dotarł do Kiesi otrzymał wiadomość, że Karol IX znajduje się w oddalonym o 80 km Salis i jest gotów stoczyć bitwę. Ale Szwedzi nie zdecydowali się na atak i 23 września dotarli do Rygi, gdzie połączyli się ze znajdującą się tam resztą wojska. Nad miastem zawisło śmiertelne niebezpieczeństwo. Hetman Chodkiewicz, wiedząc, że tylko bitwa polowa może uratować miasto, ruszył 24 września forsownym marszem w kierunku Rygi. Po dwóch dniach, podczas których wojska Rzeczpospolitej przeszły 125 km (jak pisano, konie były tak zmęczone, że nie chciały iść), dotarł hetman pod Kircholm, odległy od Rygi o 23 km, gdzie rozbito obóz.
Najeźdźcy uzyskali informację o nadejściu wojsk Chodkiewicza tego samego dnia, ponieważ pochwycili jeńca, towarzysza husarskiego Pawła Krajewskiego, którego przesłuchiwał sam szwedzki król. Na zebranych oficerach wielkie wrażenie zrobiła dumna postawa jeńca. Karol IX początkowo chciał uderzyć na wojska polsko-litewskie częścią sił, jednak w wyniku oporu oficerów (Anders Lenartsson miał wówczas stwierdzić, że: „prędzej Wasza Królewska Mość Dźwinę wstecz płynącą, niż Litwinów i ich hetmana z pola uchodzących”), zmienił zdanie. Finalnie, król Szwecji zadecydował o przerwaniu oblężenia Rygi, co samo w sobie było już sukcesem Chodkiewicza, i ruszył całością sił na przeciwnika. Armia szwedzka wyszła z obozu późną nocą. Wśród strug ulewnego deszczu ciągnęła działa. Nad ranem 27 września, po nieprzespanej nocy, Szwedzi dotarli pod Kirchom i ustawili się w szyku bojowym. Wojska polsko-litewskie, po wysłuchaniu zarządzonej przez hetmana Mszy Świętej, również stanęły w szyku bitewnym.
Liczebność wojsk szwedzkich wynosiła, w zależności od źródeł i obliczeń historyków, od 10 000 do 14 000 żołnierzy, przy znaczącej przewadze piechoty nad kawalerią (11 tysięcy piechoty i 3 tysiące kawalerii przy 14 000 żołnierzy) oraz 11 dział. Wojska polsko-litewskie według różnych szacunków liczyły od 3 300 do 4 000 żołnierzy, wliczając w to 300 rajtarów Kurlandzkich, dowodzonych przez lennika Rzeczpospolitej, księcia Fryderyka Ketlera, który tuż przed rozpoczęciem bitwy dołączył do wojsk hetmana. W składzie armii hetmańskiej przeważała kawaleria, głównie husaria (piechoty było ok. 1 000 żołnierzy). Dlatego też, stosunek sił przedstawiał się mniej więcej jak 1 : 3 na korzyść Szwedów.
Jednakże należy zauważyć, że dane te są często wielkościami etatowymi, dlatego z racji tzw. ślepych porcji oraz naturalnych ubytków w postaci chorych, rannych i zabitych składy obu armii trzeba obniżyć o ok. 10-20%. Co więcej, do składu armii polsko-litewskiej musimy dodać luźną czeladź (szwedzka czeladź została w obozie pod Rygą), tym bardziej że przynajmniej część tej czeladzi, została zorganizowana w oddziały i stanęła na straży obozu oraz za szykiem wojska. Jakkolwiek źródła milczą o użyciu czeladzi w bitwie sama jej obecność mogła wpływać na morale obu armii (choćby poprzez pomnożenie wojsk Rzeczpospolitej w oczach Szwedów. Trudno określić chociażby w przybliżeniu ilość „hołoty” jak wtedy mówiono, z pewnością jednak można szacować ich liczebność na kilka tysięcy.

Obie armie stanęły naprzeciwko siebie, prostopadle lub lekko skosem do rzeki, przy czym wojska Chodkiewicza stały tyłem do rzeki Dźwiny, oparte o swój obóz otoczony trzema rzędami wozów, na co miedzy innymi wskazują słowa hetmana z przemowy wygłoszonej przed bitwą („Teraz już nie ma nadziei na ratowanie się ucieczką, bo zagradza ją z jednej strony wróg a z drugiej Dźwina”).

Szyk wojsk polsko-litewskich przedstawiał się następująco: - lewe skrzydło, dowodzone przez Tomasza Dąbrowę, w trzech rzutach liczyło łącznie 900 kawalerzystów, głównie husarii. Z nimi stanęła czeladź i wolontariusze,

- centrum, dowodzone przez Wincentego Wojnę składało się z elity („ledwie nie przedni ludzie”), 300 husarzy pułku hetmańskiego, wspartego 300 rajtarami Kurlandzkimi. To właśnie im hetman przeznaczył najtrudniejsze zadanie. Za nimi stał odwód, 200 husarzy Teodora Lackiego,

- prawe skrzydło, dowodzone przez Jana Piotra Sapiehę, w trzech rzutach liczyło łącznie 650 husarzy,

- piechota, licząca 1 000 żołnierzy z dwoma działami, stała na lewo od chorągwi Wojny,
- obóz ochraniały chorągwie tatarskie w liczbie 350 żołnierzy wraz z 2 działami.

Sam hetman Jan Karol Chodkiewicz znajdował się pomiędzy rycerzami Teodora Lackiego a prawym skrzydłem Sapiehy.

Wojska szwedzkie ustawione były w czterech rzutach:
- pierwszy rzut składał się z 5 600 piechurów w 7 oddziałach dowodzonych przez Andersa Lenartssona wraz z 11 działami,
- drugi rzut liczył 1 300 kawalerzystów, w czasie bitwy rozdzielił się na lewe skrzydło Brandta (700 żołnierzy) i prawe Mansfelda (600 konnych),
- trzeci rzut składał się z 4 600 piechurów dowodzonych przez księcia Fryderyka Luneburskiego,
- czwarty rzut, stanowiący odwód, liczył 800 kawalerzystów, pod dowództwem samego króla Karola IX Sudermańskiego, przy którym powiewała wielka chorągiew z napisem Sum, Sum, Sum, czyli Jestem, Jestem, Jestem.
Szwedzi zajęli pozycje na piaszczystym wzniesieniu, dzięki czemu mieli ogląd na sytuację oraz byli chronieni przed atakiem sił odsieczowych (sukces szarży kawalerii w zbrojach pod górę po piasku na czworoboki piechoty byłby niepodobieństwem).

Od rana trwały walki harcowników, które wykazywały zdecydowaną przewagę Polaków i Litwinów, jednakże nie powodowały one złamania szyku przeciwnika i opuszczenia przez Szwedów korzystnej pozycji. Około południa Chodkiewicz zdecydował się sprowokować wroga i wezwał harcowników do powrotu, pozorując odwrót całej armii, klasyczny manewr taktyczny Wschodu. Karol IX Sudermański odrzucił przestrogi dowódców, wręcz zarzucił księciu Fryderykowi Luneburskiemu, narzeczonemu królewskiej córki, tchórzostwo: „Otóż będę miał zięcia, któremu bardziej kądziel niż broń przystoi”. W odpowiedzi książę zszedł z konia, włożył hełm, wziął pikę i ustawił się w szyku piechoty, by walczyć jak prosty żołnierz. Jak pokazał czas, podzielił również los zwykłych żołnierzy… Władca nakazał marsz pierwszym dwóm rzutom, piechocie i kawalerii. Za nimi, w pewnej odległości, miały postępować pozostałe dwa rzuty.
Gdy maszerujące 7 oddziałów pierwszego rzutu szwedzkiej piechoty zbliżyło się do polsko litewskich pozycji, jednocześnie rozciągając się nieco w marszu, piechota polska oddała salwę, wystrzeliły armaty i na 5 600 Szwedów uderzyło 300 husarzy Wojny i 300 rajtarów, razem 600 kawalerzystów. Należy zauważyć, że gdyby nie przybycie Kurlandczyków, zadanie to miało wykonać tylko tych 300 husarzy, co pokazuje jak ogromna wiarę w umiejętności husarzy Wojny pokładał hetman. Uderzenie kawalerii Rzeczpospolitej było straszne i krwawe, jednak co może wydawać się szokujące, owych 600 kawalerzystów poczęło przeważać nad 5 600 piechurami („przełomili nie bez straty swojej”).
Z lewego skrzydła ruszyło 900 jeźdźców Dąbrowy, którzy zatoczyli łuk by uderzyć z wiatrem, tak, aby dym i kurzawa utrudniała wrogowi obserwację. Rozgromili oni prawoskrzydłową kawalerię Mansfelda liczącą 600 ludzi i uderzyli, jadąc na karkach uciekającego wroga w piechotę. Za rajtarami ruszyły w pościg chorągwie tatarskie.
W tym samym czasie, rajtarzy Brandta, w sile 700 ludzi, chcąc okrążyć swojego przeciwnika, uderzyli na siły Sapiehy, liczące 650 rycerzy. Rozgorzała walka, dla której rozstrzygnięcia Karol IX pchnął na pomoc swój odwód (800 kawalerzystów). W odpowiedzi Chodkiewicz nakazał uderzyć odwodowym chorągwiom Lackiego (200). W tym momencie miało dojść do groźnej sytuacji, gdy w zamęcie bitewnym do hetmana Jana Karola Chodkiewicza zbliżył się szwedzki rajtar i wypalił w hetmana z pistoletu. Na szczęście nie trafił, natomiast „Belzebub”, bo takie hetman nosił przezwisko, natarł na przeciwnika z szablą w ręce i poraził go śmiertelnie. Szwedzka kawaleria została rozbita, a rycerze Rzeczpospolitej z prawego skrzydła, wraz z częścią sił Tomasza Dąbrowy, uderzyli na piechotę szwedzką trzeciego rzutu. Wojsko Skandynawów nie wytrzymało natarcia, i cała armia szwedzka zaczęła uciekać. Rozpoczęła się pogoń i rzeź. Część osaczonych oddziałów piechoty walczyło do końca, tak zginął Lenartsson, dowódca pierwszego rzutu piechoty, zginął również książę Fryderyk Luneburski, podobno od szabli Tomasza Dąbrowy. Brandt, dowódca lewego skrzydła jazdy dostał się do niewoli. Karol IX Sudermański został ranny. Poświęcenie rajtara Henryka Wrede uratowało życie królowi szwedzkiemu, gdyż rajtar ten oddając swemu monarsze swego konia sam zginął od polskich szabel. Wódz szwedzki z ledwością uciekł z pola bitwy. Gdy dotarł na okręt, z zemsty za pogrom, zabił bezbronnego jeńca, towarzysza husarskiego Pawła Krajewskiego, czym dopełnił swej hańby. Żołnierze hetmańscy zdobyli wszystkie działa i 60 chorągwi. Zdobyto również szwedzki obóz pod Rygą wraz z całym dobytkiem.
Bitwa o Rygę została wygrana.

Na polu walki, według różnych szacunków i źródeł, padło od 6 000 do 9 000 Szwedów, wzięto 400 jeńców. Za wyższymi liczbami strat najeźdźców mogą wskazywać dwie informacje – pierwsza, to ryski poemat wskazujący na odnalezienie 8 903 ciał Szwedów po bitwie, drugi to napis na pomniku ku czci Henryka Wrede znajdujący się w Kircholmie, dzisiejszym Salaspils. Pomnik ten ufundowali sami Szwedzi a mówi on właśnie o 9 000 poległych.
Wojska polsko-litewskie straciły ok. 100 zabitych i 200 rannych, do tego stracono wiele koni.
Gratulacje z okazji wielkiego zwycięstwa przysłali papież Paweł V, cesarz Rudolf II, król Anglii Jakub I, sułtan Achmed I i szach perski Abbas I.
Bitwa pod Kircholmem jest przykładem mistrzowskiego dowodzenia oraz zastosowania ekonomiki sił (mimo trzykrotnej przewagi liczebnej wroga, na decydującym lewym skrzydle Chodkiewicz uzyskał przewagę liczebną). Nazywana Małymi Kannami, małymi może być tylko z racji ilości biorących udział w bitwie żołnierzy, ponieważ Hannibal pokonał i rozgromił dwukrotnie liczniejszych Rzymian, natomiast Chodkiewicz dokonał tego przy trzykrotnej przewadze Szwedów. Również zmieszanie piechoty szwedzkiej przez własną, uciekającą przed husarią kawalerią było taktycznym majstersztykiem. Kunszt dowódczy hetmana mógł w pełni zabłysnąć również dzięki temu, że na placu boju walczyła husaria – świetnie wyszkolona, wyposażona i uzbrojona kawaleria, jeżdżąca na najlepszych i najdroższych koniach, charakteryzująca się bodaj czy nie najważniejszą cechą na dawnym polu bitwy – bardzo wysokim, niezachwianym morale. Parafrazując znane zdanie, pod Kircholmem lew dowodził armią lwów, dlatego też zwycięstwo wojsk polsko-litewskich dowodzonych przez hetmana wielkiego litewskiego Jana Karola Chodkiewicza nad trzykrotnie liczniejszą armią szwedzką dowodzoną przez króla Szwecji Karola IX Sudermańskiego było tak druzgocące i kompletne, że nie miało wielu podobnych sobie w historii świata.
Kuba Pokojski
Bibliografia selektywna:
1. Antanavicius D., Znane i nieznane źródła do kampanii kircholmskiej w 1605 roku, [w:] Wojny Północne w XVI-XVIII wieku, pod red. Bogusława Dybasia, Toruń 2007.
2. Balcerek M., Księstwo Kurlandii i Semigalii w wojnie Rzeczpospolitej ze Szwecją w latach 1600-1629, Poznań 2012.
3. Gerber K., Bitwa pod Kircholmem w historii i kulturze historycznej, [w:] Wojny Północne w XVI-XVIII wieku, pod red. Bogusława Dybasia, Toruń 2007.
4. Herbst S., Wojna inflancka 1600-1602, Zabrze 2006.
5. Herbst S., Wojna inflancka 1603-1604, w: Studia Historica. W 35 lecie pracy naukowej Henryka Łowmiańskiego, Warszawa 1958.
6. Leśniewski S., Wielcy Hetmani Rzeczpospolitej, Warszawa 2003.
7. Majewski W., Wojny polsko–szwedzkie 1600-1629, w: Polskie Tradycje Wojskowe, t.1, pod red. Janusza Sikorskiego, Warszawa 1990
8. Mała Encyklopedia Wojskowa, tom 2, Warszawa 1970.
9. Nowak T., Wimmer J., Historia Oręża Polskiego 963-1795, Warszawa 1981.
10. Poczet Hetmanów Rzeczpospolitej. Hetmani Litewscy, pod red. Mirosława Nagielskiego, Warszawa 2006.
11. Pokojski K., Tczew 1627, Warszawa 2015.
12. Sawicki M., Bitwa kircholmska w świetle polsko – i niemieckojęzycznych gazet ulotnych, [w:] Wojny Północne w XVI-XVIII wieku, pod red. Bogusława Dybasia, Toruń 2007.
13. Sikora R., Niezwykłe bitwy i szarże husarii, Warszawa 2011.
14. Turnbull S., Wojny Złotego Wieku, Warszawa 2007.
15. Wisner H., Bitwa kircholmska – pytania i wątpliwości, [w:] Wojny Północne w XVI-XVIII wieku, pod red. Bogusława Dybasia, Toruń 2007.
16. Wisner H., Kirchom 1605, Warszawa 2005.

 Kuba, wielkie dzięki!
artykuł mości Mariusza Blacerka o liczebnosci armii Rzeczpospolitej pod Kirholmem wedle mapy Erica Dahlberga

Thursday, September 14, 2017

Caracalla: A Military Biography

Salvete omnes!

a little bit of the ancients today
I can say I correspond from time to time with dr Ilkka Syvänne, scholar of the ancient and medieval military history, so I am happy to announce his new book on the military life of one of the most maligned Roman rulers Imperator Marcus Aurelius Severus Antoninus Augustus.

 The work has been given a release date on Amazon - October 14, 2017
Caracalla: A Military Biography, 361 pages, maps, plate &  published by Pen & Sword, ISBN : 9781473895249.

Some of the reconstruction plates from the book, historically accurate, with dr Ilkka Sylvänne consent


I hope to read it soon.
Meantime you can read a libre online-version of  dr Syvänne's article on the Parthian Caraphract vs Roman Army, in the University of Siedlce periodical publication Historia i Swiat.

Wednesday, September 13, 2017

Bitwa z Turkami - battle with Ottoman Turks - Dirk Stoop

Salvete omnes,
Warsaw Royal Castle  has in its collection a painting by a Dutch painter Dirk Stoop.
The Museum calls - Bitwa z Turkami ( Battle with the Ottoman Turks), and dates it after AD1661.
It shows a combat scene between the Islamic, most likely Ottoman Turkish, horsemen  and East-Central European  horsemen. They could be Polish horsemen, as the period saw the new war between Polish-Lithuanian Commonwealth and Ottoman empire's vassal the Crimean Khanate that in AD 1672 became the outright Ottoman invasion of Polish realm and eventual conquest of the Polish province of Podolia.
 There is drama and fear, but also a display of camaraderie as the horseman in a red cap is about to save, with his javelin or short 'dzida' the fallen green clad bareheaded cavalryman.
The horsemen are of two kinds, turbaned ones with bows and arrows, or lancers wearing fur-trimmed hats somewhat Polish in character and design.
Horses are stallions, colorful when comes to their coats and manes all in the Baroque fashion and preference, but also powerful war mounts. Curiously they are all shod and have long-shanked curb bits. Their horse tack is somewhat orientalised, especially the breastplates that could have come from some collections messer Stoop had access to.

The painting is unusual on many levels - amazingly well painted horses, dynamic combat scene, flamboyant costumes somewhat resembling figures from other period paintings and costume books.
I wonder about the time and place of painting of this piece. From this site you can quickly see that Stoop lived and worked in Hamburg, then Swedish territory, since at least 1667 until 1682, although there he worked for the Cathedral (demolished in 1807) that was outside the ius patronatus of the city. According to the Museum this painter painted more than a few of such combat scenes involving Turks.
Perhaps one of the Polish lords hired his brushes to do this work?
Or he was influenced and inspired by the news coming from the south-east?

Tuesday, September 12, 2017

Vienna 1683

Jan III apotheosis by de Hooghe
Salvete omnes,
et voila! today we have a very important date for the Polish history aficionados and patriots, for it is September 12, and on this day His Royal Majesty winged hussars charged with their lances couched and won; hence today we celebrate the anniversary of the momentous charge and victorious battle that changed the course of the history.
if you are in Vienna, you could visit  the famous Belvedere where they have magnificent exhibit devoted to His Royal Majesty & our 'Sarmatian' king Jan III at and circa Vienna 1683 (open until All Saints Day or November 1, 2017).

His Royal Majesty, King of Crown of the Kingdom of Poland Jan III according to van der Muelen
This painting of the battle attached below, from the Museum Narodowe in Warsaw,  is most unusual for the high quality painterly quality and panoramic dimensions (55cm X 360cm) - I am afraid I do not have a better resolution image than the one provided by the museum. The researchers see the reality of the king's appearance as perhaps too idealized,  king Jan perhaps being too thin and too robust. 
unknown painter, National Gallery, Warsaw
Also I would like to bring to your attention this painting by Adam Frans van der Meulen who was the popular Louis XIV court painter.I have never seen it in this resolution.

Meulen pinxit, National Gallery, Warsaw
Some details of the wounded horse with a 'jarczak'(Tatar-style saddle) and fallen soldiers, one of them appears to have a maile-coat like the Polish pancerny cavalrymen:

Below interesting Italian print circa the battle time period - Giovanni Giacomo de Rossi etc.

you can also enjoy studying the plan of the Ottoman Turkish camp during the siege of Vienna, a period print. And the battle plan.
Vivat Jan III, vivat husaria, vivat allies, also especially the duke of Lorraine, and ... Pacem aeternam to the Fallen.
Map of the Polish-Lithuanian Commonwealth during King Jan's reign

and if you read Polish then do read Radoslaw Sikora's opus magnum about the Crown companies of winged hussars during this battle- Husaria pod Wiedniem 1683 [review].

Monday, September 11, 2017

Dr Anthony - Indo-Europeans and horses

Salvete omnes,
finally I got his book - The Secrets of Silk Road -edited by dr Victor Mair with articles by various scholars, including dr David Anthony, whose book on the horse domestication and Indo-Europeans I also have. In May 2012 I provided some links to the video lectures made available by Penn Museum, from their symposium on the Silk Road. The links in my 2012 post are still good and all lectures are still available.

So I did a little sweep of youtube for interesting lectures and in therms of the Bronze Age and horse domestication some of the lectures and discussion involving dr David Anthony (who represents the research done by his wife Dorcas Brown and he).
from 2012 - Roots of Europe - Language, Culture, and Migrations, University of Copenhagen, 12-14 December 2012:
Early Indo-European migrations, economies, and phylogenies
Wheeled vehicles, horses, and Indo-European origins
and the discussion - Tracing the Indo-Europeans: Origin and migration.

also, Dr Anthony's page on academia- great stuff like this article on the warbands and ritualised canine consumption.enjoy

Tuesday, September 5, 2017

Winged hussar saddle & tack AD 1684

September  has arrived and our 2017 summer is getting to the old age when we have to say goodbye to each other, if there would be Indian summer then the time will come, perhaps, to do some riding and perhaps to do some reenacting, if possible... - Ojala!

Today I am going to turn to the Old Poland horse-tack from XVII century or actually the description of such tack from the XVII century primary sources (although published in the XX century).
a pukiel - noseband adorning plate with precious and semiprecious stones

Well, here we go:
amongst the winged hussar saddles in the movable property roll (done in 1684 after their owner's passing) of horse tack and military equipment owned by a  captain/rotameister,  imć pan Stanisław Wężyk ( Wąż coat of arms, capitaneus or starost/starosta of Sierdz,  (he was a captain between 1657-1677) there was the following magnificent specimen:

     One complete winged hussar saddle [unfortunately no description] and tack set, silver & gilded,  turquoises-adorned, whereas its breastplate had 31 'braycarki'* (small gilded silver plates ornamenting the leather straps of the said breastplate); in each 'braycarek' 3 turquoises, and there was a larger plate (sort of a falerae, centered in the breastplate on horse's breast) with the following precious stones set in it:
5 large turquoises,
5 small rubies,
5 smaller turquoises,
7 smaller rubies
4 of some green stones (emeralds?); 
Bridle - consisted of bridle itself with straps and so called 'pukle' (sing, 'pukiel'-  small convex gilded silver plates, one  covering the forehead and the other nose, and 2 other plates on the both sides of the bridle, where cheekstraps/crownpiece and browband meet)
the 'noseband' 'pukiel'/plate had 9 turquoises
the side 'pukle'/plates - one had 15 turquoises and 5 rubies, the other had 13 turquoises and 8 small rubies.
the forehead 'pukiel' -  18 turquoises, 7 rubies, 2 green stones.

Bridle's straps were covered with 'braycarki ' as well, the browband had 53 braycarki, and each braycarek had 2 turquoises in it.
There were 4 buckles in total:
 2 buckles had 8 turquoises each, and the other 2 buckles had 6 turquoises each. Between these buckles there were 65 braycarki.

This set included also a pair of winged hussar type spurs that were silver & gilded.
detail of a breastplate with 'braycarki and larger 'phalerae'
detail of the Polish Army Museum winged hussar horse's bridle - braycarki, noseband pukiel and side pukiel visible

Polish original from general Czesław Jarnuszkiewicz's article in the Polish periodical publication of  'Stowarzyszenie Miłośników Dawnej Broni i Barwy' (the Old Arms and Uniform Aficionados Society) titled - Barwa i Bron, 1934, nr 1, p. 7-8
 jeden z kilkunastu rzędów husarskich zmarłego w roku 1684 rotmistrza (był nim w latach 1657 – 1677 roku) Stanisława Wężyka. 
 „Rząd usarski srebrny, złocisty, turkusami sadzony, u którego podpiersień mając braycarków [blaszek, zdobiących rzemienie] wszelkich trzydzieści jeden, w każdym braycarze po turkusów trzy, a w narożnych pośredni pukiel wielki, w którym turkusów wielkich pięć, rubinów pięć małych, turkusów pięć, rubinów małych siedm, a zielonych kamyczków drobnych cztery; [...]Nagłówek w którym braycarków pięćdziesiąt trzy, w każdym po dwa turkusy, na końcach zamków cztery, we dwóch zamkach tych po osiem turkusach z osobna, a we dwóch po sześć turkusach; między tymi braycarkami jest braycarków sześćdziesiąt pięć; braycar na wierzchu jeden z pięcią turkusów, puklów cztery; w jednym puklu turkusów dziewięć, a we dwu postronnych: w jednym z nich turkusów piętnaście i rubinów sześć, w drugim [puklu] zaś turkusów trzynaście, rubinów małych ośm. W puklu czwartym, co na czole, turkusów ośmnaście, rubinów siedm, zielonych kamyczków dwa. Ostrogi srebrne, złociste, usarskie.” (Jarnuszkiewicz, Broń, s. 7 – 8).


reconstructions by Radoslaw Szleszynski of Polish Army Museum extant winged hussar period bridles
*braycarki - braycar (singularius), also brajcar and brajtar/braytar. via elektroniczny słownik Języka Polskiego XVII i XVIII wieku.