Salvete Omnes,
[in Polish]
F. Antoni Ossendowski o swojej przygodzie i studiach w Azji Centralnej i Syberii npaisal i wydal ksiazke pot 'W ludzkiej i lesnej kniei'
W ponizszym fragmencie opisuje lapanie koni, same ogiery stepowe, na arkan i poskramianie tych ogierow tatarskich przez junakow tatarskich.
Valete
Salvete Omnes,
in the early 1910s to 1930s there was this Polish traveler, journalist, history and adventure writer: Antoni Ferdynand Ossendowski, internationally famous for his book on Lenin and his book on the Siberia and Mongolia during the Bolshevik Revolution, including his conversations with Baron von Ungern-Sternberg,
conqueror of Outer Mongolia and failed anti-Bolshevik crusader.
So in his book Man and Mystery in Asia pan Antoni tells a number of stories that originated in his voyage to Siberia in 1899, while still a university student. So while traveling with already famous geologist, prof. Stanislaw Zalewski (Polish scientists working for the Russian Empire were exploring Siberian mountains and vastness for more then a century at that time - the most famous being Stanislaw Czerski) described the lassoing and taming of the semi-wild horses by the Tatars in the Altai steppe.
 |
| Oriat tipi-like yurt |
The Altai Tatars aka the Oriats, being Buddhists, were native to these regions and were under the assault from the Russian bureaucracy and colonists (in this narrative they were Ukrainians from Russian Ukraine mostly), who would rob them of their horses and kill the Tatar owners...
Nota bene, they say when Red Army liberated from the Nazi Germans the area around Warsaw, Poland, the NKVD (later KGB) came to the cemetery where Ossendowski was buried, and opened his grave in order to make sure that this famous anti-Bolshevik and anti-Communist was actually deceased.
There was another Polish witness to Baron Ungern's rule in Mongolia - Kamil Gizycki who wrote a book on his experiences there in 1920-21 and his subsequent route to Harbin, China, and Poland.
Valete
Salvete Omnes,
Captain Margeret, while in Polish service, participated with distinction in the battle of Kluszino, He left Polish-Lithuanian Commonwealth circa 1612, eventually settled in Germanies, becoming a confidante and consultant to several rulers and magnates of Polish-Lithuanian Commonwealth and German states, and by 1619 disappeared from the pages of history.
While in France after the death of Dimitri I, he wrote a very interesting account on the Muscovite state, and in his work he also described horses of the Grand Duchy of Lithuanian, thus we can read about the Muscovite Russian (eg of Vologda) ,Nogai Tatar, Polish and Turkish horses in this work (English translation titled "The Russian Empire and Grand Duchy of Muscovy" ).
I compiled the pertinent pages from Gallica - French National Library - the French original
Valete
Salvete Omnes,
today a little entry in Polish on a 'bachmat' or the Polish word borrowed from the Tatar language, to describe a Tatar horse good for war and chase.
[in Polish]
zrodla etc:
Bachmat - koń tatarski, equus Tataricae originis (Vasyl...prestitit equum.. bachmath czysavy 1500 AGZ XV , 399. (za Slownik Staropolski, tom 1, strona 50, Warszawa 1953-55). [Equus] caballus Moschoviticus et Scythicus.
Słownik Języka Polskiego, tom I B. Linde:
Słownik Polszczyzny XVI wieku, Stanisław Bąk et al,. tom 1, strona 260
kolejne źródło to Glogera 'Encyclopedia Staropolska' tom I :
'Dorohostajski w swojej Hippice powiada, że ''Tatarowie bachmatów swoich aż w piątym roku dosiadają".
Gwagnin o bachmatach mówił, że są to wałaszone wielkie i rosłe konie tatarskie, które głowy ku górze w biegu podnoszą [niczym konie peruwiańskie czy np Morgany z US]. Wacław Potocki twierdził, że ''Tatar się bachmatem szczyci".[W Wielkim Księstwie Moskiewskim miedzy XV a XVIII wiekiem bachmatami nazywano lepsze i szybkie konie tatarskie, sprowadzane do Moskwy ze stepów nadwołżańskich, od Nogajskich Ord.]
'Wyrazy: bachmat, bachmatka (o klaczy), bachmatowaty, przechowały się u ludu polskiego do naszych czasów, a są i przysłowia staropolskie:
1) Idę na wyprawę — choć bachmata zdobędę;
2) Żebyś się twą zdobyczą na bachmata nie utuczył.
Pierwsze było wyrażeniem udających się przeciw Tatarom, drugie żartobliwą wróżbą, że nadzieja obłowu na Tatarach zawiedzie. '***
z Wielkiej Encyklopedii pojecie 'Bachmat' - i tutaj mamy najlepsza definincje jak do tej pory- z 1891 roku
'Nazwę tę nosił dawniej u nas koń
bojowy, tatarskiego pochodzenia, jak to sama nazwa wskazuje; lotny,
wytrzymały na głód, pragnienie i trudy, szczególnie przydatny dla
lekkiej jazdy[ choc z tym mozna polemizować, bo inne bachmaty mogły były być w XV-XVI (pisze o 'yych roslych walachach ' Gwagin) wieku a
inne w XVIII].'
'Nie możemy określić rasy, do której taki koń należał, w dzisiejszym tego słowa pojęciu. Pierwowzoru jego szukać raczej należy w tych licznych szczepach koni, które zasiedlają południowy wschód Rossyi, a więc pomiędzy końmi karabachskiemi, czerkieskiemi, kałmuckiemi, kirgiskiemi, krymskiemi i dońskiemi, oraz w produktach krzyżowania z sobą tych rozmaitych typów.'
Dalej: 'o twardych kopytach tych bachmacików tatarskich sam Dorohostayski pisze w swej księdze Hippika, rozdział O Kowaniu koni - Wielka to cnota w koniach, które nie z obrazą kopyta bez podków chodzić i drogi odprawować mogą: mają to niektóre z natury, jako bachmaty tatarskie.'
***
Przy okazji - tutaj obfite fragmenty źródeł zawierające 'bachmat' - to np pamiętnikarz Krzysztof Zawisza w roku 1698 napisał o stracie swego bachmata - Koń mój kochany i doświadczony skaleczał i zdechł, bachmat biały tatarski; miałem go od Pruszkowskiego sługi mojego, berdyczewskiego gubernatora.'
***
Słownik Terminów Hipologicznych używanych w Polsce XVI-XVIIw na stronie 10 również zawiera hasło bachmat, ale także obok sa fantazje i facecje 'lingwistyczne': bachmacik i bachmatek, które autor nierozumiejący języka staropolskiego wyimaginował sobie , choć fragmenty źródłowe cytuje 'grzeczne' bo z Bielskiego - .na małym bachmaciku ubiegł rumaki rosłe i ozdobne', i za J. Ch. Paskiem - ''podobny był do bachmatka i łączek na niem goły, skorką tylko powleczony na kształt mody tatarskiej'' (tutaj wyjaśniam te hasła)
***
..
Back to English, there is a connection between bachmat (the horse) and the famous Great Northern War Zaporozhian Cossack leader Ivan Mazepa, but about that I will have another post , God willing.
Valete
*przy okazji ciekawa jest historia lotaryńczyka Franciszka Meninskiego autora sławnego słownika Thesaurus Linguarum Orientalium Turcicae, Arabicae, Persicae, Wiedeń 1680).
